EEN DENKFESTIVAL OVER MIGRATIE

Migratie zit in iedereen. In hoe we leven, waar we vandaan komen en waar we naartoe gaan. Het maakt onlosmakelijk deel uit van wie we zijn.

Die beweging is niet altijd vanzelfsprekend of vrij. Grenzen sluiten, de overtocht kost levens. Voor velen is migratie ook een verhaal van geweld, uitsluiting en overleven.

Migratie is geen uitzondering. Ze is de regel. Toch wordt migratie vaak herleid tot cijfers, crisis en conflict.

MIGRATION IS NORMAL doorbreekt dat overheersende discours. Met dialoog en performance maken we ruimte voor andere stemmen, nieuwe ritmes en een andere woordenschat.

Het festival kruist kennis, kunst en verbeelding. Het daagt je uit om je blik te verbreden met gesprekken, talks en uitwisseling. Samen gaan we op zoek naar nuance, naar andere perspectieven, naar wat nog niet gezegd is of wat vaak niet gehoord wordt.

We laten het ook bruisen. We vieren migratie in al haar vormen en dat met muziek en performance. We serveren heerlijk eten dat verhalen draagt, tonen kunst en films, presenteren boeken en versterken betekenisvolle ontmoetingen.

MIGRATION IS NORMAL* ontwikkelde zich als festival vanuit een netwerk van onderzoekers, makers, denkers en organisaties: Nico Dockx, Layla El-Dekmak, Red Star Line Museum, Empact vzw, Onder Stroom, Hannah Arendt Instituut en De Groene Waterman in samenwerking met Arenberg.

*Het festival vertrekt vanuit het gelijknamige kunstwerk van Nico Dockx.

Een eenvoudige en fundamentele stelling: Migration is Normal. Arenberg kocht het werk voor 1948 euro om de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens te vieren én vast te houden aan menselijkheid in elk gesprek over mensen.

Samenwerking met het Red Star Line Museum

De festivaldag begint in het Red Star Line Museum, een historische plek van vertrek, hoop en nieuwe beginpunten. Bezoekers kunnen kennismaken met de persoonlijke verhalen van mensen die ooit via Antwerpen de oversteek maakten naar een nieuw leven.

Je kan er ook de tijdelijke tentoonstelling Drifting Belgians van kunstenaar Mashid Mohadjerin bezoeken. In deze expo neemt Mohadjerin je mee naar de jaren 1920, toen Belgen, ondanks strenge immigratiewetten, toch de reis naar Amerika waagden via Canada. Een geschiedenis die verrassend actueel aanvoelt en nieuwe perspectieven opent op migratie, verleden en heden.

Vanaf 10.00 uur ben je welkom met je festivalticket in het Red Star Line Museum.

Om 11.00 uur is er een rondleiding met performance in de expo Drifting Belgians.

Programma in Arenberg

DE GROTE

13:00-14:00 Nation of Strangers

Ece Temelkuran in gesprek met Annelies Beck

Engels

Hoe bouwen we een thuis in een wereld waarin steeds meer mensen zich vreemdeling voelen? Met die vraag opent Ece Temelkuran het festival. Vanuit haar eigen ervaring met ballingschap onderzoekt ze wat het betekent om thuis te zijn in een wereld die voortdurend in beweging is.

----

14:45-15:45 De migratieparadox

met Hielke van Doorslaer, Nadia Fadil en Ilse Ruyssen, moderator tbc

Nederlands

Migratie staat al jaren centraal in het politieke debat, vaak geframed als crisis. Tegelijk tonen studies dat vergrijzende samenlevingen migratie nodig hebben om hun economie en welvaartsstaat te dragen. Hoe valt die spanning te begrijpen? Hielke Van Doorslaer, Ilse Ruyssen en Nadia Fadil gaan met elkaar in gesprek over migratie, van cijfers en beleid tot verbeelding en ethiek.

----

16:45-17:45 Changing the story: how narratives shape migration policy 

met Rokhaya Diallo, Laura Jacobs en Ahmad Wali Ahmad Yar, moderator tbc

Engels

Migratie wordt vaak voorgesteld als een crisis. Maar wat als dat verhaal zelf het probleem is? Journalist en auteur Rokhaya Diallo opent dit blok met een korte talk over de kracht van narratieven in het publieke debat. Daarna gaat ze in gesprek met Laura Jacobs en Ahmad Wali Ahmad Yar. Samen onderzoeken ze waarom simplistische frames vaak sterker blijken dan complexe realiteiten, en hoe andere verhalen over migratie kunnen ontstaan.

Dit programma kwam tot stand in samenwerking met het Hannah Arendt Instituut.

----

18:15-19:15 Een wereld in beweging: hoe leven we samen?

met Olivia Rutazibwa, Tom Naegels, Albina Fetahaj en Flor Didden, moderator tbc

Nederlands

Als migratie geen uitzondering is maar een constante, wat betekent dat voor hoe we samenleven? Olivia Rutazibwa, Albina Fetahaj, Flor Didden en Tom Naegels gaan in gesprek over wat solidariteit betekent in een wereld waarin beweging steeds meer de norm wordt.

Dit programma kwam tot stand in samenwerking met het Hannah Arendt Instituut.

----

19:15- 19:30 Slotperformance door Laura van Dolron

Nederlands

Theatermaker Laura van Dolron creëerde haar eigen genre: stand-up philosophy. Als action writer schrijft ze live op het festival, in de directheid van het moment. Luisterend naar de gesprekken van de dag zoekt ze naar verbanden, ontregeling, ontroering en kwetsbaarheid. Ze sluit de bijeenkomst af met een tekst die ter plekke ontstond. Laura laat ons voor even migreren: van het hoofd naar het hart. Met klanken van Mark Kulsdom, haar fellow traveler.

BLACKBOX

16:00-19:00 Nothing Bigger Than Humanity

Resonate Productions

Engels

Nothing Bigger Than Humanity nodigt je uit om te voelen wat het betekent om mens te zijn in de wereld van vandaag. In deze samenkomst blikken we terug op recente wereldgeschiedenis verspreid over vier continenten, verteld door millennials die dit als kinderen van dichtbij meemaakten: een absurde oorlog, een industriële tragedie, een mobilisatie van muzikanten en een allesomvattend sociaal experiment.

Als publiek ben je getuige. Na elke scène delen gasten hun reflecties. Zo ontstaat een gelaagd beeld van mondiale machtsdynamieken en van wat mensen kan verscheuren tussen liefde en angst. Tegelijk gaat de voorstelling op zoek naar wat ons verbindt: onze gedeelde menselijkheid.

Live muziek door Sarah Jeffery (blokfluiten & zang), Yung Tuan Ku (vibrafoon & slagwerk) en Andrea Voets (harp & elektronica).

Praktische info

Duur: 3 uur (part 1, part 2)

Je kunt vrij binnenkomen en gaan tijdens de voorstelling

BARMONT

15:45-16:45 Migratie onder de huid: de impact op gezondheid en identiteit

met Birsen Taspinar, Taha Riani, Ama Kissi en moderator Jihad Van Puymbroeck

Nederlands

Migratie gaat niet alleen over grenzen, beleid of economie, maar raakt ook aan ons lichaam, onze identiteit en ons welzijn. In dit gesprek onderzoeken we hoe migratie doorwerkt in mentaal, fysiek en sociaal welzijn. Wat betekent het om te leven tussen werelden, talen en verwachtingen? Hoe beïnvloeden uitsluiting, racisme en ontheemding onze gezondheid en ons zelfbeeld? En welke kracht kan ontstaan in die positie “tussenin”?

Dit programma werd samengesteld door Empact.

WORKSHOPRUIMTE

14:00-15:00 Workshop: Heimwee

door Red Star Line Museum

Naast de artistieke interventies organiseert het Red Star Line Museum ook de workshop Heimwee. Tijdens deze workshop maken deelnemers een geurzakje gevuld met kruiden en bloemen die herinneringen oproepen aan thuis, familie en plekken van herkomst.

BARLOKAL

14:00-18:00 Songs of Passage: Live radio en performances

Samenwerking tussen Onder Stroom en het Red Star Line Museum

Nederlands en Engels

Met host Youniss Ahamad en live performances van Anna Borodikhina, Amina Belôrf & Sarah De Wilde, Zoa Smets en Omid Aghajani

De mobiele radio van Onder Stroom strijkt neer in Arenberg voor een namiddag live radio over migratie en muziek, onder de noemer Songs of Passage. Host van de namiddag is muzikant en producer Youniss Ahamad. Hij gaat in gesprek met artiesten en gasten over muziek die met mensen meereist: songs van vertrek, doortocht en aankomst.

Het project werd ontwikkeld door Benjamin Ikoma en Koray Sels van Onder Stroom. De live performances worden gecureerd door Louai Hashem van het Red Star Line Museum. Vanuit zijn werk bij het museum ontwikkelt hij projecten op het snijvlak van erfgoed, theater en participatie. Voor Migration is Normal brengt hij kunstenaars en makers samen die migratie benaderen vanuit diverse perspectieven en ervaringen.

----

19:30-20:30 Youran

Onder leiding van Joachim Badenhorst, samen met Alistair Payne, Nabou Claerhout, Tsubasa Hori en Rutger Zuydervelt

Youran 揺籃 betekent ‘wieg’ in het oud-Japans. Het project omarmt de onzekerheid van het huidige moment en beweegt verder in de trilling van mogelijkheden. Het resultaat is een gelaagd, avontuurlijk klanklandschap waarin verschillende muzikale werelden elkaar ontmoeten en nieuwe verbindingen ontstaan.

----

EXPO Walk in beauty

Bernaded Dexters

----

FILM Where I Belong

Noria Chaal

15’, doorlopend in loop

BARBRUT

12:30-21:00 Food door chefs Faeiq Al-Mamoori en Sandip Patel 

12:30-18:30 Boekenmarkt door De Groene Waterman

12:30-18:30 Merch door Nico Dockx

Samen met Bernaded Dexters, Benjamin Ikoma, Jean-Michel Meyers, Dennis Tyfus, Boris Vandeneynden, Hanne Van Gils, Oxiea Villamonte,...

12:30-18:30 Volxcafé door Birds

Credits

• Beeldend kunstenaar: Nico Dockx
• Illustratie: Hanne Van Gils
• Curatoren en partners: Layla El-Dekmak, Nico Dockx, Red Star Line Museum, Empact vzw, Hannah Arendt Instituut, Onder Stroom en De Groene Waterman in samenwerking met Arenberg

Meer info en tickets via Arenberg.

Op vrijdag 24 oktober 2025 zal de slotconferentie doorgaan van het Horizon Europe ReIncluGen-project in Antwerpen, in De Studio (Maarschalk Gérardstraat 4, 2000 Antwerpen, België).

Deelname is gratis, maar inschrijven is verplicht via deze link: Inschrijven voor de slotconferentie van ReIncluGen in Antwerpen! (gelieve in te schrijven vóór 20 september 2025).

De agenda van de conferentie is als volgt:

09:00 - 09:30 – Registratie en welkom

09:30 - 10:00 – Opening van de conferentie: Korte introductie tot ReIncluGen en het belang van de conferentie

10:00 - 11:00 – Keynote 1 – Eleonore Kofman
Thema: Gender, Migratie en Burgerschap – Gender, Justice and Security programma

11:00 - 11:15 – Koffiepauze

11:15 - 12:15 – Keynote 2 – Andrea O'Reilly
Thema: Gender, Seksualiteit en Vrouwenstudies – Matricentric Feminism

12:15 - 13:15 – Lunchpauze

13:15 - 15:15 – Presentatie van de ReIncluGen-resultaten

• Participatief en co-creatief onderzoek naar ‘empowerment’
• Participatieve evaluatie van de geïdentificeerde praktijken die door de CSO’s worden gebruikt
• Presentatie van beleidsnota’s (policy briefs)
• Mediaverhalen en digitale culturen rond gender, inclusie en gender empowerment

15:15 – 15:30 – Koffiepauze

15:30 - 16:10 – Quwa App Workshop: Workshop over het delen van veelbelovende praktijken voor middenveldorganisaties in de app

16:15 - 17:00 – Panelgesprek
Thema: Gender, Migratie en Beleid
Panelleden:

• Jeanne Lenders – EU Gender Policy Officer
• Sara Elloukmani – Postdoctoraal onderzoeker Vrije Universiteit Amsterdam, gespecialiseerd in diversiteitsdiscoursen, praktijken en identiteiten op de werkvloer in non-profitorganisaties
• Lucio Pisacane – Horizon Europe Sister project GENEsYS
• Amal Miri – ReIncluGen projectcoördinator en projectcoördinator ENGINE project
• Soehaila Lakhbyaz – Oprichtster van Connected Flaws vzw en schrijfster

Meer info vind u terug op de website van het project ReInclugen.

We kijken ernaar uit u daar te ontmoeten!

Hoe verwelkomen we elkaar? Hoe nemen we afscheid? De tentoonstelling Welkom & Tot ziens verkent deze universele rituelen aan de hand van persoonlijke verhalen en tradities uit verschillende culturen wereldwijd.

Tijdens de opening op 21 oktober in Bibliotheek Anderlecht brengen Tenor en Leona muziek in het Spaans en Engels rond het thema dood. Nadien gaat Alonso Arbesu in gesprek met het publiek over doodsrituelen in Mexico en hoe andere culturen afscheid nemen.

Opening: 21 oktober van 17u tot 19u.

Bibliotheek Anderlecht, Sint-Guidostraat 97, 1070 Brussels

Gratis toegang

De tentoonstelling is nog te bezichtigen tot en met 12 november tijdens de openingstijden van de Bibliotheek: dinsdag & woensdag van 12u30 tot 19u / donderdag van 15u tot 19u / vrijdag van 12u30 tot 17u30

Dit project is een samenwerking tussen Cultuursmakers Anderlecht, Empact vzw en Bibliotheek Anderlecht.

Dit project werd mede-gesubsidieerd door de Nationale Loterij.

Na een reis door Europa komt de internationale tentoonstelling van ReIncluGen – Rethinking Inclusion and Gender Empowerment naar Antwerpen.

Via photovoicing en storytelling delen vrouwen met een migratieachtergrond uit verschillende Europese landen hun persoonlijke visie op inclusie en gender empowerment. Hun foto’s en verhalen werden samengebracht in het fotoboek Whispering truths in many ways and places en krijgen nu hun laatste podium in onze expo in De Studio.

Programma

• 18u00 – Onthaal & voorwoord: toelichting door de partners en voorstelling van het project, de tentoonstelling en het fotoboek Whispering truths in many ways and places

• 19u00 – Spoken word door Youssra Benfquih en Farida Zaouad (WOOM – Woordreizigers)

• 19u30 – Theaterdemo door de groep OnBreekBaar

• 19u45 – Workshops rond photovoicing, storytelling en spoken word

• 20u30 – Concert van Fatiha Alyoud o.b.v. het Amsterdams Andalusisch Orkest met feministisch repertoire van iconen als Um Kalthoum en Fayrouz

Doorlopend: modetentoonstelling van styliste Sana Barghouti met onze naaigroep, een verenigingenmarkt rond genderempowerment, en een walking dinner.

Gratis toegang – inschrijven verplicht via deze link !

We kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen!

Het ReIncluGen-team

Chouki El Hamel is directeur van het Center for Maghrib Studies en hoogleraar geschiedenis!

Locatie:

Université Libre de Bruxelles (ULB)

Franklin Rooseveltlaan 501050 Brussel

Info:

Chouki El Hamel is directeur van het Center for Maghrib Studies en hoogleraar geschiedenis aan de School of Historical, Philosophical and Religious Studies van de Arizona State University, gespecialiseerd in West- en Noordwest-Afrika. Hij is gespecialiseerd in West- en Noordwest-Afrika. Zijn opleiding en doctoraalstudies volgde hij aan de Sorbonne-universiteit (Parijs I & VII, Frankrijk). Hij was een scholar in residence aan het Schomburg Center for Research in Black Culture in New York City. In 2017 ontving hij een Fulbright beurs voor onderzoek in Marokko. Hij is een Africanist die vooral geïnteresseerd is in de subalterne relatie van dienstbare en gemarginaliseerde gemeenschappen tot islamitische heersende instellingen. Zijn onderzoek naar deze relaties draait om kwesties als slavernij, ras/etniciteit/kleur, gender, macht/klasse en herstelrecht.

Hij publiceerde twee boeken en vele wetenschappelijke artikelen in academische tijdschriften en populaire magazines. Zijn interviews, commentaren en essays verschenen op internationale podia zoals de Franse krant Le Monde, het Duitse tijdschrift Bilatéral, de Marokkaanse tijdschriften Zamane en TelQuel, en Jadaliyya (geproduceerd door het Arab Studies Institute in de VS). Hij is de auteur van Zwart Marokko: A History of Slavery, Race, and Islam (Cambridge University Press, 2013). Dit boek werd in 2019 in het Frans vertaald. Hij werkt nu aan een nieuw boekproject getiteld "The Hidden Story of Maroons in Morocco." Onlangs publiceerde hij The Story Map: Race & Slavery. Een website die een uitstekende ingang biedt tot een breder publieksgericht debat over slavernij en ras in Noord-Afrika.

Het is bekend dat Gnawa hypnotiserende, ritmische en prachtige muziek heeft gemaakt. Deze prachtige muziek bracht Gnawa-bewonderaars van over de hele wereld. Maar de mensen die deze kunst vertegenwoordigen, hebben geen gemakkelijk leven geleid. Het verhaal van het Gnawa-volk is diep geworteld in de geschiedenis van een specifieke slavengemeenschap. Gnawa is, zoals wijlen Randy Weston opmerkte, alsof je ‘de zwarte kerk, jazz en blues allemaal tegelijk hoort’.

Gnawa vertegenwoordigt de diaspora van zwarte West-Afrikanen in Marokko, van wie de meerderheid met geweld door de Sahara werd vervoerd en in verschillende delen van Marokko werd verkocht. De historische reis van de Gnawa in Marokko en hun fascinerende integratie in het Marokkaanse sociale landschap behouden nog steeds een cultureel en sociaal onderscheidend vermogen. De Gnawa als spirituele en muzikale groep werd een quasi-corporate gemeenschap die alle zwarte deelnemers met verschillende etnische achtergronden absorbeerde en empowerde. De historische macht van deze tot slaaf gemaakte en gemarginaliseerde groep komt duidelijk tot uiting in de teksten van hun liedjes. Daarom breiden hun liedjes het archief van zwarte subjectiviteit uit. Het bestaan van Gnawa is een getuigenis van de geleefde ervaring van zwarte Marokkanen. De belangstelling voor gnawamuziek kan grotendeels worden toegeschreven aan jazzambassadeurs als Randy Weston, een internationale aantrekkingskracht die eind jaren negentig leidde tot de oprichting van het Gnawa and World Music Festival in Essaouira.

Deze lezing wordt georganiseerd in samenwerking met het Centre d'Anthropologie Culturelle en het Laboratoire de Musicologie van de Université Libre de Bruxelles.

Vindt plaats in het ULB in de "Hall des Marbres" (AX1.26)

Inkom: Gratis!

Betreed de magische wereld van re:encounter#

Locatie:

37 Parvis de Saint-Gilles 1060 Saint-Gilles

Info:

Betreed de magische wereld van re:encounter# - een boeiende ontmoeting tussen zeven minstrelen, elk een ambassadeur van hun unieke muzikale subcultuur in het bruisende hart van Brussel. Onder leiding van de visionaire Robbe Bey Latré, brengt dit collectief een unieke blend van improvisatie en instant compositie tot leven. Het resultaat? Een muzikaal verhaal dat zowel meditatief en meeslepend is als groovy en soulvol - een verhaal dat de diverse muzikale landschappen van Brussel weerspiegelt. Maak kennis met een ensemble van buitengewone talenten: een griot (Kaito Winse), een gnawa maâlem (Hicham Bilali), een grooveduizendpoot (Falk Schrauwen), een bastroubadour (Paula Léona), een spacejazzpoëet (Joos Vandueren), een impro-tovenares (Lucia Pires) en een trance-etnograaf (Robbe Latré). Samen vormen zij je gidsen voor een avontuurlijke muzikale expeditie.

re:encounter# is geboren om grenzen te overschrijden en opent vaak het podium voor collectieve improvisatiesessies, waar het publiek deel kan nemen aan spontane jamsessies. Dus bereid je voor om deel te worden van deze grensverleggende ervaring!

In coproductie met Crix en de Gemeente Sint-Gillis

Inkom: 10 €